Menenjiomlar beynin kendisinden değil, beyni ve omuriliği çevreleyen zar yapılardan gelişen tümörlerdir. Beyin cerrahisinde sık karşılaştığımız tümörlerden biridir. Büyük bölümü yavaş büyür ve WHO derece 1 grubundadır; ancak bütün menenjiomların aynı şekilde davranacağını söylemek doğru değildir.
Menenjiomun hastaya vereceği zarar yalnızca patoloji derecesine bağlı değildir. Tümörün büyüklüğü, bulunduğu yer, büyüme hızı, beyne yaptığı bası, oluşturduğu ödem ve özellikle önemli damarlar ile kranial sinirlerle olan ilişkisi tedavi kararında çok önemlidir.
Bu nedenle bir MR görüntüsüne bakıp yalnızca “menenjiom var” demek tedavi planı için yeterli değildir. Ben her hastada tümörün anatomisini ve hastanın klinik durumunu birlikte değerlendiririm.
Menenjiom büyür mü?
Menenjiomları büyüme potansiyeli olan tümörler olarak değerlendiririm.
Bir menenjiomun birkaç MR kontrolünde belirgin büyüme göstermemesi, ileride hiç büyümeyeceği anlamına gelmez. Pek çok menenjiom oldukça yavaş büyür. Bazılarında ise büyüme daha hızlı olabilir.
Büyüme hızını yalnızca tümörün hücresel özellikleri değil, bulunduğu bölgenin damar yapısı da etkileyebilir. Özellikle zengin damarlarla ilişkili bazı tümörlerde daha belirgin büyüme görülebilir.
Bazı menenjiomlarda eski tümör tabakaları zaman içinde kalsifiye olurken çevresine yeni tümör dokusu eklenebilir. Ben bunu hastalarıma bazen soğanın katmanlar halinde büyümesine benzeterek anlatıyorum.
Menenjiom beynin içinde mi büyür?
Menenjiomların önemli bir özelliği ekstraaksiyel tümör olmalarıdır. Yani çoğu menenjiom başlangıçta beynin içinde değil, beyni çevreleyen zarların yüzeyinden gelişir.
Tümör büyüdükçe önce beyin yüzeyi ile temas eder, daha sonra beyni iter ve sıkıştırır. Büyük menenjiomlarda beyin ile tümör arasında giderek daha belirgin damar ilişkileri de gelişebilir.
Bu nedenle MR raporlarında görülen “ekstraaksiyel yerleşimli kitle” ifadesi genellikle kitlenin beyin dokusunun içinden değil, beynin dış yüzeyindeki yapılardan kaynaklandığını anlatır.
Menenjiom nasıl kanlanır?
Menenjiomların kendi damar yapıları vardır. Başlangıçta çoğu tümör kaynaklandığı dura ve çevre dokulardan beslenir. Tümör büyüdükçe damar ağı zenginleşebilir ve beyin dolaşımındaki damarlarla da önemli ilişkiler geliştirebilir.
Ben bu durumu hastalarıma daha kolay anlaşılması için “tümörün beyinden kan çalması” şeklinde anlatıyorum. Tümör büyüdükçe kendisine ait giderek daha zengin bir damar yatağı oluşturur ve beyin dolaşımından gelen kanın bir bölümünü kendi beslenmesi için kullanır.
Büyük ve damardan zengin menenjiomlarda ameliyat planlanırken yalnızca tümörün nerede olduğu değil, hangi damarların tümörü beslediği ve hangi normal beyin damarlarının tümörün yüzeyinden veya içerisinden geçtiği de değerlendirilmelidir.
Menenjiomun damarlarla ilişkisi ve ameliyat sırasında tümörün nasıl çıkarıldığı
Dev olfaktör oluk menenjiomunda damar ilişkisi
Bu hastadaki dev olfaktör oluk menenjiomu beynin ön bölümündeki damarlarla ileri derecede ilişki geliştirmişti. Üç boyutlu görüntülerde A2 damarlarının tümörün içerisine doğru ilerlediği ve tümörün kanlanmasına katıldığı görülebiliyor.
Hastanın ameliyatı yaklaşık 15 saat sürdü ve hasta ameliyattan sağlıklı olarak çıktı.
Bu olgu, menenjiom ameliyatlarının neden yalnızca tümörün büyüklüğüne bakılarak değerlendirilmemesi gerektiğinin iyi bir örneğidir. Böyle bir tümörde amaç yalnızca büyük kitleyi çıkarmak değil, tümörün arasından veya yüzeyinden geçen normal beyin damarlarını koruyarak güvenli bir cerrahi yapmaktır.
Menenjiom beyin dokusunun içine ilerleyebilir mi?
Bazı menenjiomlar beyni yalnızca itmekle kalmaz; beyin dokusunun içerisine doğru ilerleyebilir. Buna beyin invazyonu diyoruz.
Ben hastalarıma bunu, tümörün düzgün bir sınırla beyni itmesi yerine parmak şeklinde uzantılarla beyin dokusunun içine ilerlemesi şeklinde tarif ediyorum.
Beyin invazyonu bulunan tümörlerde tümör ile normal beyin arasındaki sınır daha az belirgin olabilir. Bu durum hem cerrahi diseksiyonu hem de ameliyat sonrası takip planını etkileyebilir. Beyin invazyonunun varlığı patoloji değerlendirmesinde de önemlidir.
Menenjiom belirtileri nelerdir?
Menenjiomun belirtileri en çok bulunduğu yere bağlıdır. Küçük bir tümör uzun süre hiçbir belirti vermeyebilirken, kritik bir anatomik bölgede bulunan daha küçük bir menenjiom bile önemli yakınmalara yol açabilir.
Görülebilecek belirtiler arasında baş ağrısı, epileptik nöbet, kol veya bacakta güç kaybı, uyuşma, denge bozukluğu, görme kaybı, işitme azalması, yüz siniri belirtileri, konuşma bozukluğu, kişilik veya davranış değişiklikleri bulunabilir.
Kafa tabanındaki menenjiomlarda belirtiler özellikle tümörün komşu olduğu kranial sinire göre değişir.
Menenjiom ne zaman ameliyat edilir?
Her menenjiomun ameliyat edilmesi gerekmez.
Çok küçük bir menenjiomun saptanması, hastanın hemen ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez. Bazı küçük menenjiomlarda Gamma Knife uygun bir tedavi seçeneği olabilir. Bazılarını ise düzenli MR kontrolleriyle takip etmeyi tercih ederim.
Tümörü çıkarmak için yapılacak ameliyatın oluşturacağı cerrahi tahribat, o anda küçük olan menenjiomun hastaya verdiği zarardan daha fazla olacaksa ameliyat etmek için acele etmeyebiliriz.
Buna karşılık büyüyen, belirti oluşturan, beyne ciddi bası yapan, çevresinde belirgin ödem oluşturan veya önemli sinir ve damarları tehdit eden menenjiomlarda cerrahi daha güçlü bir seçenek haline gelir.
Menenjiom kaç mm olunca ameliyat edilir?
Menenjiomun ameliyat edilmesi için bütün hastalara uygulanabilecek belirli bir milimetre sınırı yoktur. Kararı yalnızca tümörün büyüklüğüne bakarak vermem.
Örneğin optik sinir, beyin sapı veya önemli bir kranial sinirin yanında bulunan 15–20 mm büyüklüğündeki bir menenjiom önemli olabilir. Buna karşılık beynin daha güvenli bir yüzeyinde bulunan daha büyük bir tümör, hastanın klinik durumuna göre bir süre takip edilebilir.
Karar verirken birlikte değerlendirdiğim başlıca faktörler:
- tümörün yerleşim yeri
- büyüme hızı
- beyne yaptığı bası
- çevresindeki ödem
- hastanın belirtileri
- sinir ve damarlarla ilişkisi
- hastanın yaşı ve genel sağlık durumu.
Menenjiom ameliyatı acil midir?
Her menenjiom acil değildir. Çıkarılması gerektiğine karar verdiğimiz her menenjiomun da hemen ameliyat edilmesi gerekmez.
Bir menenjiomun ameliyat edilmesi gerektiğine karar vermek ile ameliyatın ne zaman yapılması gerektiğine karar vermek iki ayrı konudur.
Tümörün büyüklüğü, yerleşimi, büyüme hızı, beyne yaptığı bası, ödem, hidrosefali ve hastanın nörolojik durumu ameliyat zamanlamasını belirler.
Bunun yanında hastanın aile ve iş koşulları, ameliyat sonrasında yardım alıp alamayacağı ve sağlık hizmetine ulaşım koşulları da uygun hastalarda zamanlamaya dahil edilebilir.
Benim için önemli sorulardan biri şudur:
“Bu menenjiom ameliyatı güvenli bir şekilde ne kadar ertelenebilir?”
Epileptik nöbet, ilerleyici nörolojik kayıp, hidrosefali, ciddi beyin basısı veya giderek artan önemli yakınmalar varsa ameliyatın daha erken yapılması gerekebilir.
Her menenjiom acil değildir. Çıkarılması gereken her menenjiom da acilen çıkarılmak zorunda değildir. Önemli olan, beklemenin hasta için güvenli olup olmadığını doğru değerlendirmektir.
Menenjiom ameliyatı nasıl yapılır?
Menenjiom ameliyatında temel amaç tümörü mümkün olduğu kadar çıkarmak, fakat bunu yaparken hastanın nörolojik fonksiyonlarını korumaktır.
Ameliyat yolu tümörün bulunduğu yere göre planlanır. Kafatasında uygun büyüklükte bir kemik pencere açılır. Tümörün dura ile olan bağlantısı ve kanlanması mümkün olduğunca erken kontrol edilmeye çalışılır.
Özellikle büyük tümörlerde önce tümörün iç kısmı küçültülür. Daha sonra mikroskop altında tümörün beyin, damarlar ve sinirlerle olan sınırları dikkatli biçimde ayrılır.
Konveksite gibi beynin dış yüzeyinde bulunan bazı menenjiomlarda tümörün tamamıyla birlikte tümörün kaynaklandığı dura ve gerektiğinde tümör tarafından tutulmuş kemik de çıkarılabilir. Çıkarılan dura daha sonra uygun bir greft ile onarılır.
Buna karşılık tümör önemli bir sinire veya damara çok sıkı yapışmışsa her durumda “ne pahasına olursa olsun total çıkarım” doğru yaklaşım değildir. Hastanın fonksiyonunu korumak, küçük bir tümör parçasını bırakmaktan daha önemli olabilir.
Gerekirse ameliyattan sonra kalan küçük tümör bölümü düzenli MR ile takip edilebilir veya uygun hastalarda Gamma Knife ile tedavi edilebilir.
Tümörü mümkün olduğu kadar çıkarmak, fakat bunu yaparken hastanın nörolojik fonksiyonlarını korumaktır.
Kafa tabanı menenjiomu ameliyatı neden daha farklıdır?
Kafa tabanındaki menenjiomlar, konveksite menenjiomlarından farklı olarak önemli kranial sinirler, beyin damarları ve kafa tabanı kemiği ile yakın ilişki içinde olabilir.
Özellikle büyük olfaktör oluk, tuberkulum sella, klinoid, petröz bölge ve köşe menenjiomlarında tümörün yalnızca çıkarılması değil, çevredeki normal anatomik yapıların korunması da ameliyatın temel bölümünü oluşturur.
Bazı kafa tabanı menenjiomlarında tümör kemiğin içine ilerleyebilir. Bu durumda hastalıklı kemiğin çıkarılması ve daha sonra kafa tabanı ile burun veya sinüsler arasındaki bariyerin yeniden oluşturulması gerekebilir. Bu rekonstrüksiyon beyin omurilik sıvısı kaçağı ve enfeksiyon gibi sorunların önlenmesi açısından önemlidir.
Menenjiom ameliyatının güçlüğünü belirleyen yalnızca tümörün ne kadar büyük olduğu değil; nereden kaynaklandığı, hangi damar ve sinirlerle ilişki kurduğu, kemiği veya beyni invaze edip etmediği ve tümör çıkarıldıktan sonra kafa tabanında bir rekonstrüksiyon gerekip gerekmediğidir.
Bu yaklaşımın klinik bir örneği için yukarıdaki dev olfaktör oluk menenjiomu olgusuna bakabilirsiniz.
Menenjiom ameliyatı kaç saat sürer?
Ortalama bir menenjiom ameliyatı yaklaşık 5 saat sürer. Ancak bu süre her hasta için aynı değildir.
Küçük ve yüzeyel bir menenjiom daha kısa sürede çıkarılabilirken, büyük kafa tabanı tümörleri, önemli damar veya sinirlerle yakın ilişkili tümörler ve kapsamlı rekonstrüksiyon gerektiren ameliyatlar çok daha uzun sürebilir.
Örneğin bu sayfada gösterdiğim dev olfaktör oluk menenjiomunun ameliyatı yaklaşık 15 saat sürmüştür.
Bu nedenle ameliyat süresini yalnızca tümörün çapına bakarak tahmin etmek doğru değildir.
Menenjiom ameliyatının riskleri nelerdir?
Menenjiom ameliyatından sonra gelişebilecek komplikasyonlar tümörün büyüklüğüne, yerleşim yerine ve çevresindeki beyin, damar ve sinirlerle olan ilişkisine göre çok farklı olabilir. Bu nedenle bütün menenjiom ameliyatları için aynı risklerden söz etmek doğru değildir.
Menenjiom ameliyatı geçiren hastaların büyük bölümünde önemli bir yeni nörolojik kayıp gelişmez. Bununla birlikte büyük, beyne ciddi bası yapan, damarlarla ileri derecede ilişkili veya beyin dokusuna invaze olmuş tümörlerde cerrahi daha zor olabilir.
Tümörün yerine göre kol veya bacakta güç kaybı, görme bozukluğu, işitme kaybı, yüz sinirinde zayıflık, konuşma veya denge bozukluğu gibi komplikasyonlar görülebilir.
Kalıcı felç, körlük veya ölüm gibi çok ağır komplikasyonlar ise nadir görülür.
Menenjiom ameliyatından sonra iyileşme süreci
Sorunsuz seyreden menenjiom ameliyatlarında hastaların önemli bir bölümü ameliyattan yaklaşık dört saat sonra yemek yiyebilir ve ayağa kaldırılabilir.
Bulantı, kusma, yorgunluk veya ameliyatın uzun sürmesi nedeniyle bazı hastalar ancak ertesi gün yürümeye başlayabilir.
Hastanede kalış süresi çoğu hastada yaklaşık 2–3 gündür.
Yara iyileşme durumuna göre 4–7 gün sonra banyo yapılabilir. Bu dönemde kesi bölgesini korumak amacıyla baş bir süre bandajlı tutulabilir.
Hastaların büyük bölümü taburcu olduktan sonra günlük temel ihtiyaçlarını kendi başına karşılayabilir.
İşe dönüş çoğu hastada yaklaşık 15–20 gün içinde mümkündür; ancak masa başı çalışma ile ağır fiziksel iş aynı değildir.
Büyük, beyin dokusuna invaze, nörolojik kayıp oluşturmuş veya komplikasyon gelişmiş tümörlerde iyileşme süreci daha uzun olabilir.
| Zaman | Sık görülen seyir |
|---|---|
| Ameliyattan yaklaşık 4 saat sonra | Uygun hastalarda yemek ve ayağa kalkma |
| Ertesi gün | Bulantı/yorgunluk yaşayan hastaların çoğunda mobilizasyon |
| 2–3 gün | Sık görülen hastanede kalış süresi |
| 4–7 gün | Yara uygunsa banyo |
| 15–20 gün | Birçok hastada işe dönüş |
Bu zamanlama her hasta için aynı değildir.
Ameliyatla çıkarılan menenjiom tekrarlar mı?
Evet. Menenjiomlar ameliyatla çıkarıldıktan sonra tekrar büyüyebilir. Ancak nüks ihtimali bütün menenjiomlarda aynı değildir.
Bir tümörün aynı bölgede yeniden büyümesi ile beynin başka bir yerinde yeni bir menenjiom ortaya çıkması aynı şey değildir. Bazı hastalarda birden fazla menenjiom bulunabilir.
Ameliyat sonrası tekrar büyüme ihtimalini değerlendirirken özellikle şu sorular önemlidir:
- Menenjiomun WHO derecesi nedir?
- Histopatolojik alt tipi nedir?
- Ki-67 proliferasyon indeksi ne kadardır?
- Beyin invazyonu var mıdır?
- Tümör, kaynaklandığı dura ve tutulmuş kemikle birlikte ne ölçüde çıkarılmıştır?
Ki-67 önemli bir yardımcı prognostik göstergedir ancak menenjiomun WHO derecesi yalnızca Ki-67 değerine göre belirlenmez.
WHO derece 1, 2 ve 3 menenjiom ne demektir?
Menenjiomlar güncel WHO sınıflamasında derece 1, derece 2 ve derece 3 olarak değerlendirilir.
WHO derece 1 menenjiomlar en sık görülen gruptur ve genellikle daha yavaş davranırlar.
WHO derece 2 menenjiomlarda tekrar büyüme riski derece 1 tümörlere göre daha yüksektir. Patolog değerlendirmede mitoz sayısı, beyin invazyonu, belirli histolojik alt tipler ve diğer atipik özellikleri birlikte değerlendirir.
Güncel sınıflamada derece 2 açısından 4–19 mitoz/10 HPF, beyin invazyonu, clear cell veya chordoid histoloji ya da en az üç atipik histolojik özellik önem taşıyabilir.
WHO derece 3 menenjiomlar daha agresif gruptur. Çok yüksek mitotik aktivite, belirgin malign hücresel özellikler ve bazı moleküler değişiklikler bu gruba girebilir. Güncel sınıflamada TERT promoter mutasyonu veya homozygous CDKN2A/B delesyonu da derece 3 açısından önemlidir.
Kalsifiye menenjiom nedir?
Kalsifiye menenjiomlarda büyüme genellikle daha yavaş olabilir. Ancak bir menenjiomun kalsifiye olması artık büyümeyeceği anlamına gelmez.
Bazı menenjiomlarda eski tümör tabakaları kalsifiye olurken çevresine yeni tümör dokusu eklenmeye devam edebilir. Ben bunu hastalarıma bazen soğanın katmanlar halinde büyümesine benzeterek anlatıyorum.
BT'de yoğun kalsifikasyon görülmesi cerrahi sırasında tüm tümörün taş gibi sert olacağı anlamına da gelmez. Kalsifiye tabakaların çevresinde daha yumuşak ve damardan zengin aktif tümör dokusu bulunabilir.
Kalsifiye menenjiom ameliyatı — klinik örnek
67 yaşındaki kadın hastada sol tarafta yerleşimli menenjiom sağ kol ve bacakta yakınmalara, yürüme güçlüğüne ve baş ağrısına neden oluyordu.
BT görüntülerinde tümör ileri derecede kalsifiye görünüyordu. Ancak ameliyat sırasında kalsifiye kısmın çevresinde yumuşak ve belirgin şekilde damarlanan bir tümör tabakasının da bulunduğu görüldü.
Tümör çıkarıldıktan sonra hastanın yakınmaları düzeldi ve yeni nörolojik kayıp gelişmedi. Patoloji sonucu Psammomatous meningioma, WHO derece 1 olarak bildirildi. Ek radyoterapi uygulanmadı ve hasta yıllık MR ile takip edildi.
Dev menenjiom ameliyatı
62 yaşındaki kadın hastada yaklaşık 5 cm büyüklüğünde sol parietal konveksite menenjiomu vardı.
Tümörün bulunduğu bölge hareket ve konuşma fonksiyonları açısından önemli beyin alanlarına yakındı. Ameliyat sırasında nöromonitorizasyon ve kortikal stimülasyon kullanılarak fonksiyonel alanların korunmasına dikkat edildi.
Tümör tamamen çıkarıldı ve hastada yeni nörolojik kayıp gelişmedi.
62 yaşındaki hastada yaklaşık 5 cm büyüklüğündeki sol parietal konveksite menenjiomunun ameliyat öncesi ve sonrası MR görüntüleri. Tümör nöromonitorizasyon ve kortikal stimülasyon eşliğinde tamamen çıkarıldı ve hastada yeni nörolojik kayıp gelişmedi. Prof. Dr. Bülent Düz arşivinden.
Menenjiomlar nerelerde görülür?
Menenjiomlar beynin ve omuriliğin zarla kaplı hemen her bölgesinde gelişebilir. Cerrahi güçlük ve belirtiler yerleşim yerine göre ciddi biçimde değişir.
Sık karşılaşılan yerleşimler arasında:
- konveksite
- parasagittal bölge ve sagittal sinüs çevresi
- sfenoid kanat
- anterior klinoid
- olfaktör oluk
- tuberkulum sella
- tentorium
- petroklival bölge
- serebellopontin köşe
- foramen magnum
- spinal kanal
bulunur.
Klinoid menenjiom
Klinoid menenjiomlar optik sinir, internal karotid arter ve kafa tabanındaki önemli damarlarla yakın komşuluk gösterebilir. Bu nedenle tümörün büyüklüğü kadar görme fonksiyonu ve damarlarla ilişkisi de ameliyat planlamasında önemlidir.
Köşe menenjiomu
Serebellopontin köşe menenjiomları beyin sapı, yüz siniri, işitme-denge sinirleri ve diğer kranial sinirlerle yakın ilişki gösterebilir.
Özellikle büyük ve beyin sapına ciddi bası yapan köşe menenjiomlarında tedaviyi yalnızca radyocerrahi açısından değerlendirmem. Bu hastalarda cerrahi seçenek mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Kendi cerrahi pratiğimde, daha önce Gamma Knife veya başka bir ışın tedavisi uygulanmış bazı büyük köşe menenjiomlarında tümör ile yüz siniri ve diğer kranial sinirler arasındaki diseksiyon planlarının daha zor olabildiğini görüyorum. Bu nedenle özellikle büyük ve beyin sapına bası yapan köşe menenjiomlarında radyocerrahi uygulanmadan önce cerrahi seçeneğin değerlendirilmesini önemli buluyorum.
Büyük bir köşe menenjiomu nedeniyle beyin sapı ileri derecede bası altında olan bir hastada tümör tama yakın çıkarıldı. Ameliyat sonrası yüz felci gelişmedi, işitme fonksiyonunda düzelme oldu. Beyin sapındaki bası ameliyattan hemen sonra belirgin biçimde azaldı ve takip eden aylarda beyin sapı anatomisi büyük ölçüde normale döndü.
Köşe tümörleri hakkında ayrıntılı bilgi için ilgili sayfaya bakabilirsiniz. Köşe tümörleri ve trigeminal nevralji yazısında da bu bölgeye dair ek klinik notlar yer alır.
Petröz apex menenjiomu
Petröz ve petroklival bölgede bulunan menenjiomlar kafa tabanının en karmaşık anatomik bölgelerinden birinde gelişir. Beyin sapı, trigeminal sinir, yüz ve işitme sinirleri ile büyük damarlarla yakın ilişkileri olabilir.
Bu nedenle tedavi yaklaşımı yalnızca tümör çapına göre değil, hastanın belirtileri ve tümörün anatomik ilişkilerine göre belirlenmelidir.
Tuberkulum sella menenjiomu
Tuberkulum sella menenjiomları hipofiz bezinin ön tarafındaki kafa tabanından gelişir ve özellikle optik sinirlere bası yaparak görme kaybına neden olabilir.
Tümörün büyüklüğüne, yana doğru yayılımına, damarlarla ve optik sinirlerle ilişkisine göre farklı cerrahi yollar kullanılabilir.
Bu tümörlerde pterional yaklaşım, kaş üzerinden yapılan supraorbital yaklaşım veya endoskopik transnazal yaklaşım uygun hastalarda seçenek olabilir.
Ben bu üç yaklaşımı da kullanıyorum ve cerrahi yolu tümörün anatomisine, büyüklüğüne, yayılımına ve hastanın özelliklerine göre seçiyorum.
Tuberkulum sella menenjiomu hakkında daha ayrıntılı bilgiye ilgili yazıdan ulaşabilirsiniz.
Spinal menenjiom
Menenjiomlar yalnızca kafa içinde değil, omurilik çevresinde de gelişebilir.
Spinal menenjiomlar büyüdükçe omuriliğe bası yapabilir ve yürüme güçlüğü, bacaklarda kuvvetsizlik, uyuşma veya denge bozukluğu oluşturabilir.
Omurilikte belirgin bası ve nörolojik yakınmalar oluşturan spinal menenjiomlarda cerrahi tedavi genellikle ön plandadır.
Menenjiom ameliyatı mı, Gamma Knife mı?
Bu sorunun bütün hastalar için tek bir cevabı yoktur.
Küçük ve uygun yerleşimli bazı menenjiomlarda Gamma Knife etkili bir tedavi seçeneği olabilir. Çok ileri yaştaki veya ciddi ek hastalıkları nedeniyle ameliyat riski yüksek olan bazı hastalarda da radyocerrahi tercih edilebilir.
Buna karşılık büyük, beyne veya beyin sapına ciddi bası yapan, belirgin nörolojik bulgu oluşturan veya patolojik tanının önemli olduğu menenjiomlarda ameliyat genellikle daha güçlü bir seçenektir.
Bazı hastalarda ise en doğru yaklaşım ikisini birlikte kullanmaktır. Önemli bir sinire veya damara sıkı yapışmış küçük bir tümör parçası güvenlik amacıyla bırakılabilir ve daha sonra Gamma Knife ile tedavi edilebilir.
WHO derece 2 veya 3 menenjiomlarda radyoterapi yaklaşımı patoloji, rezeksiyon miktarı, nüks durumu ve diğer klinik özelliklere göre ayrıca değerlendirilir. Bazı hastalarda Gamma Knife yerine fraksiyone radyoterapi daha uygun olabilir.
Gamma Knife hangi menenjiomlarda düşünülebilir?
Gamma Knife özellikle:
- küçük ve sınırlı menenjiomlarda
- cerrahi riski yüksek hastalarda
- bazı seçilmiş kafa tabanı veya köşe menenjiomlarında
- ameliyat sonrası küçük rezidü tümörlerde
- tekrar büyüyen bazı WHO derece 1 menenjiomlarda
düşünülebilir.
Ancak büyük ve beyin sapına ciddi bası yapan bir tümörü yalnızca “Gamma Knife ile küçültme” düşüncesiyle değerlendirmek her hasta için doğru değildir.
Tedavi planında amaç yalnızca MR'daki tümörü hedeflemek değil, hastaya uzun vadede en güvenli yaklaşımı seçmektir.
Menenjiom tedavisinde benim yaklaşımım
Menenjiom tedavisinde benim için temel soru yalnızca “Bu tümörü tamamen çıkarabilir miyim?” değildir.
Asıl soru şudur:
“Hastaya en az zarar vererek, bu tümör için en güvenli ve en kalıcı tedaviyi nasıl sağlayabilirim?”
Bazı hastada doğru yaklaşım yalnızca MR takibidir. Bazısında Gamma Knife yeterlidir. Bazısında cerrahi gerekir. Bazı büyük ve karmaşık tümörlerde ise cerrahi ile radyocerrahiyi birlikte planlamak en güvenli çözüm olabilir.
Bu nedenle menenjiom tedavisi tümörün yalnızca çapına veya patoloji adına göre değil, hastanın klinik durumu ve tümörün anatomisi birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır.
Daha fazla klinik örnek
Menenjiomların yerleşim yerleri, büyüklükleri ve ameliyatları birbirinden oldukça farklı olabilir. Kendi cerrahi pratiğimden, hasta mahremiyeti korunarak paylaştığım farklı menenjiom ameliyatlarına ve klinik örneklere Instagram sayfamdan da ulaşabilirsiniz.
Menenjiom hakkında sık sorulan sorular
Menenjiom öldürür mü?
Çoğu menenjiom yavaş büyür ve uygun biçimde takip veya tedavi edildiğinde hastaların önemli bir bölümünde yaşamı doğrudan tehdit etmez. Ancak büyük, beyin sapına veya önemli beyin bölgelerine ciddi bası yapan, hızlı büyüyen ya da yüksek dereceli menenjiomlar ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle risk yalnızca “menenjiom” adına bakılarak değil, tümörün derecesi, büyüklüğü, yeri ve hastadaki etkileri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Menenjiom kaç mm olunca ameliyat edilir?
Bütün menenjiomlar için geçerli bir milimetre sınırı yoktur. Küçük fakat optik sinir veya beyin sapı gibi kritik yapılara yakın bir menenjiom ameliyat gerektirebilirken, daha büyük fakat güvenli bir bölgede bulunan ve belirti vermeyen bir tümör takip edilebilir. Karar tümörün yeri, büyümesi, bası etkisi, ödem ve hastanın belirtilerine göre verilir.
Menenjiom ameliyatı kaç saat sürer?
Ortalama bir menenjiom ameliyatı yaklaşık 5 saat sürebilir ancak süre tümörün büyüklüğüne, yerleşimine, damar ve sinirlerle ilişkisine ve rekonstrüksiyon gerekip gerekmediğine göre büyük ölçüde değişir. Karmaşık kafa tabanı menenjiomlarında ameliyat çok daha uzun sürebilir.
Menenjiom ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Evet. Menenjiom ameliyatla çıkarıldıktan sonra aynı bölgede yeniden büyüyebilir. Tekrarlama ihtimali WHO derecesi, histolojik özellikler, beyin invazyonu, Ki-67 değeri ve tümörün dura ve kemik tutulumu dahil ne ölçüde çıkarılabildiğine göre değişir.
Kalsifiye menenjiom büyür mü?
Evet. Kalsifikasyon genellikle daha yavaş büyüme ile birlikte görülebilir ancak bir menenjiomun kalsifiye olması artık büyümeyeceği anlamına gelmez. Eski tümör tabakaları kalsifiye olurken çevresine yeni tümör dokusu eklenmeye devam edebilir.
Menenjiom ameliyatından sonra ne zaman yürünür?
Sorunsuz seyreden ameliyatlarda birçok hasta ameliyattan yaklaşık dört saat sonra ayağa kaldırılabilir. Bulantı, yorgunluk veya uzun süren ameliyatlarda yürümeye başlama ertesi güne kalabilir.
Menenjiom ameliyatından sonra hastanede kaç gün kalınır?
Sorunsuz seyreden menenjiom ameliyatlarında hastanede kalış süresi çoğu hastada yaklaşık 2–3 gündür. Büyük veya karmaşık tümörlerde ve komplikasyon gelişen hastalarda bu süre uzayabilir.
Menenjiom ameliyatından sonra işe ne zaman dönülür?
Birçok hasta yaptığı işe göre yaklaşık 15–20 gün içinde çalışmaya dönebilir. Masa başı iş ile ağır fiziksel çalışma aynı değildir ve büyük veya karmaşık ameliyatlardan sonra daha uzun iyileşme süresi gerekebilir.
Her menenjiom acil ameliyat edilmeli midir?
Hayır. Her menenjiom acil değildir ve ameliyat edilmesi gereken her menenjiomun da hemen çıkarılması gerekmez. Ameliyatın ne kadar ertelenebileceği tümörün büyüklüğü, yerleşimi, büyümesi, beyin basısı, ödem, hidrosefali ve hastanın nörolojik durumuna göre değerlendirilmelidir.