Beyin cerrahisi uzmanlık öğrencilerine tavsiyelerim

Her hekim kendi tecrübelerini kendisinden sonra gelenlere aktarmalı diye düşünüyorum. Çok kıymetli hocalarımız var. Türkiye içinde ve Türkiye dışında çok kıymetli hocalarımızın arkadaşlarımızın çeşitli tavsiyeleri var. Bunların bir kısmına katılıyorum bir kısmına katılmıyorum bir kısmını da eksik buluyorum.  Kendi görüşlerimi anlatmak istedim. Dileyen dinler faydalı bulursa uygular. Ben kendi tavsiyelerimi yazıyorum.

1- Ağzından çıkanı kulağın duysun.  Beyin cerrahisine başlayanlar konuşurken ne söylediklerini iyi bilmelidir. Hepimizin çeşitli alışkanlıkları, anlamını bilmeden kullandığımız deyimler ve kelimeler oluyor. Eğer bir deyimin anlamını ve tamamını iyice bilmiyorsanız lütfen kullanmayınız. Konuşurken her soruya cevap vermek zorunda değilsiniz. Sorunun cevabını biliyorsanız cevap verebilirsiniz ancak yine de cevap vermeden önce sizden öncekiler aynı soruya nasıl cevap veriyormuş diye bir dinleyin ona göre siz de benzer şekilde cevap vermeye çalışın. Kliniklerde ve servislerde hastalara verilen cevapların tecrübeye dayalı bir geçmişi vardır. Hocalarınızı takip edin. Ağızlarından çıkan kelimeleri yakalayın.

2- İngilizce öğrenin.  Az biliyorsanız ilerletmek için kursa gidin. Çok iyi biliyorsanız zaten bir adım öndesiniz demektir. Beyin cerrahisinin yazılı kaynakları ingilizcedir. Türkçe tercüme çok azdır. Yine günümüzde Türk Nöroşirürji derneği üyelerinin ve ferdi ya da takım olarak çeşitli kliniklerin çok büyük özveri ile Türkçe’ye çevirdikleri kaynaklar var ama yeterli değil. Zaten devam eden yazma ve üreteme sürecinde her kaynağın Türkçe’ye çevrilmesi mümkün değil.

3- Kitap alın. Ya da kitapların varsa PDF lerini alın. Sadece yeni çıkan kitapları değil beyin cerrahinin eski ana kaynak kitapları var. Alıp mutlaka okuyun. Aynı konuyu bulabildiğiniz her kaynaktan okuyun. Her kaynak konunun bir parçasınına değiniyor. Bu nedenle birden çok kaynağı okuyunca insan birden konunun özünü anlıyor.

4- İzle ve öğren: Beyin cerrahisi temelde usta çırak ilişkisine dayanır. Bu nedenle sizden öncekilere saygı duyun. Çok saygın bir klinikte olabilirsiniz ya da yeni gelişen bir serviste olabilirsiniz endişe etmeyin. Ne saygın bir klinikte olduğunuza çok sevinin ne yeni bir serviste olduğunuza çok üzülün. Önemli olan birçok hekimden bireyler öğrenmektir.

5- Etrafındaki hiç kimse senden az akıllı değil. Sana göre bir argumanın varsa etrafındakileri ikna edebilecek kadar bilgi sahibi olmalısın ve senden önce aynı konuyu düşünenlerin biriktirip aktardıkları bilgiye sahip olmaya çalışmalısın. Eğer hocaların sizin argümanlarınıza cevap vermiyorlarsa ya da hoşunuza gitmeyen bir durum varsa önce problemi kendinizde arayın. Beyin cerrahisinde sorunları sabır ve zaman çözer.

6- Akademik hedefin varsa yayın yapmaya çalış.  Akademik hedefin yoksa da en az birkaç yayın çalışması içinde bulunmaya çalış. İleride fikir değiştirebilirsin.

7- Asla sabit fikirli olma hep sorgula ve eleştir. Kendi bilgilerini de sorgula. Herşeye çocuk gibi bu ne ve neden diye merakla bak. Çalıştığın klinikte de dogmalar olabilir. Onları öğren ama onları da sorgula. İstisnaları olabilir.

8- Aynı konuyu tedavi eden birden çok beyin cerrahı farklı teknikler uygunlayabilir. Mümkünse öğrenebileceğin mümkün olan her tekniği görmeye ve öğrenmeye çalış. Kendi kliniğin dışıdaki doktorları ziyaret ederek tekniklerini görmeye çalış.

9- Modern ol. Eski kafalı olma. Bilgisayar var. Eğitimde en son teknikleri kullan. 3 boyut teknolojisi ile kendini eğit.  Bunun için:

A- Radyoloji tekniklerini öğren. Beyin MR okumayı öğren.

B- Beyin BT okumayı öğren.

C- Beyin MR Anjio ve BT Anjio okumayı öğren.

D- Osirix ya da Horos gibi bir programı mükemmel şekilde kullanmaya başla. Hastaların. Radyolojik görüntülerini kendi bilgisayarında arşivle. Her ameliyattan önce hastalarına mümkünse 3D yapabileceğin MR veya BT çektir ve üzerinde giriş yollarını ve ameliyatın ayrıntılarını çalış.

E- Varsa resim ve çizim yetenklerin geliştirmeye çalış.

F- Yapay zekayı etkin kullanmayı mutlaka öğrenmelisin.

10- 3D anatomi programı satın al. Normal anatomiyi Rhoton’un kaynaklarından ve diğer anatomi kaynaklarından oku çalış. Ama daha kolay öğrenme metodu yeni çıkan 3D anatomi kaynaklarıdır. Neurosurgical atlas ya da complete anatomy mutlaka elinin altında olmalıdır.

11- Ameliyatları başka doktorlar nasıl yapıyorlar diye mutlaka youtube kanallarını ve bazı kliniklerin kendi kanallarını aralıklı olarak incleemeli ve ameliayt tekniklerini izlemelisin.

12- Eğer bir nöroanatomist olmayacaksan ve ameliyat yapmak istiyorsan kendini aylarca, yıllarca anatomi laboratuvarına hapsetme. Bu söylediğim birçok beyin cerrahı tarafından eleştirlecektir. Ama ben böyle düşünüyorum. Eğer bir tez yapacaksan ya da bir yayın için bir belki iki ay gibi kısa süreli olarak anatomi laboratuvarına girebilirsin ama bir yıl, iki yıl gibi sürelerle kendini anatomi laboratuvarına kapatmanın doğru olmadığını düşünüyorum. Cerrah adam ameliyata girmeli ve ameliyat görmelidir. Eğer kadavra kursları varsa ve gitme imkanın varsa her yıl bir iki gün kadavra kursuna gitmen yeterli olur. Onun dışında nöroanatomiyi anatomi kitaplarından ve modern 3D anatomi programlarından öğrenmelisin. Nöroanatomi ve cerrahi teknikler konusunda benden sonra gelenlere eğitim vermek için 2011'de ben 3Ds Max programını kullanmayı öğrenmiş ve endoskopik endonasal ameliyat yapılması ameliyatını 3D olarak tasarladıktan sonra ameliyatı animasyon olarak yapıp Türk Nöroşirürji derneği kongresinde sunmuştum. Ancak bir sunum için 3 ay çalışmam gerekmişti ve kimse tebrik etmemişti. Sadece eğitim için bu kadar çalışmanın gereksiz olduğunu düşünmüşlerdi. Sunumu yaptığımda bir başka klinikte çalışan ve o sırada doçent olan bir doktor arkadaşım taktir etmişti. Oysa şimdi 3D eğitim işi çok ilerledi.

13- Mutlaka ratlar üzerinde çalışarak mikrocerrahi kursu alın. En az bir hayvan deneyi yapın. Hayvan deneyi yapabilmek için sertifika alın.

14- Mümkünse beyin cerrahisi yazmadan önce göz muayenesi olun ve astigmatınız varsa başka bölüm seçin. Çünkü beyin cerrahisinde mikroskopla çalışmak ve mikroskopla 3D görmek zorundasınız. Astigmat olanlar mikroskopla 3D göremedikleri için asla el göz koordinasyonu çok iyi  bir beyin cerrahı olamazlar. Dikkat ederseniz becerikli ya da iyi demedim. İyi olabildiniz, becerikli olabilirsiniz ama mikroskop size çok önemli bir görme ve becerme üstülüğü veriyor. Astigmat iseniz bundan mahrum olma ihtimaliniz var. Maça 3-0 yenik başlamayın. Ben mikrocerrahi kursları verirken birçok kişinin astigmat nedeniyle mikroskopta 3 boyutlu göremediğini gördüm.

15-Kitap okuyun. Beyin cerrahlarının anılarını okuyun. Ancak en önemlisi Madam Bovary kitabını okuyun. Hayatı öğrenin. Çok hırslı olabilirsiniz, dikkat edin hırslarınız gözünüzü kör etmesin. Hırslarınız yüzünden hastalarınıza ve ailenize zarar vermeyin.

16- Size beyin cerrahi kariyeriniz boyunca birçok kişi yol göstermek isteyebilir. Her yol gösterenin gösterdiği yoldan gitmek zorunda değilsiniz. Kendi yolunuzu çizin. Kendi yolunu çizen sonuç kötü olsa bile pişmanlığını başkasının üzerine atamaz. Kendiniz olun. Kendi hayatınız hakkında karar veremeyecek halde iseniz başkalarının hayatı hakkında zaten karar vermeniz doğru olmaz. Kendi hayatınız ile ilgili işlerde sorumluluk sizindir. Yol gösteren yanlış yolu da gösterse o yoldan gitme seçimini siz yaptığınız için kimseyi suçlama hakkınız yoktur. Bu nedenle uzmanlık öğrenciliğinin hemen başında seçim yapmayın. Nötr olun öğrenin. Asistanlığın 4. Yıldan itibaren seçim yapmaya başlayın.

17- Ben beyin cerrahisinde halen daha branşlaşmanın ülkemiz şartlarında çok uygun olmadığını düşünüyorum. Mutlaka branşlaşanlar olacaktır. Üzülmeyin. Beyin de, spinal de periferik sinir de çok güzeldir. Ben hepsini çok seviyorum. Birkaç kişi kendileri branşlaştığı için herkese branşlaşmayı ısrarla tavsiye ediyorlar. Bunu doğru bulmuyorum. Ben yurtdışına endoskopik kafa tabanı cerrahisi için gittim geldikten sonra birkaç yıl soluksuz neredeye sadece endoskopik ameliyatlar yaptım. Ama mikroskobik ameliyatların, beyin ameliyatlarının, spinal ameliyatların ve periferik sinir ameliyatlarının herbirinin ayrı zevki var. Ben hepsini yapmayı seviyorum. Cerrahi konusunda maymun iştahlı olabilirim. Bundan da çok memnunum. Asistanlığınız boyunca ve uzmanlığınızın en az ilk 6 yılı boyunca yapabileceğiniz her şeyi yapmaya çalışın. Sonra kendinize gerekiyorsa bulunduğunuz konuma göre bir yol çizersiniz.

18- Beyin üstün bir organdır ama Beyin cerrahları üstün insanlar değildir. Beyin cerrahisindeki birçok şey diğer branş cerrahları tarafından daha çok sayıda yapılmaktadır. Diğer cerrahlardan ve diğer doktorlardan birşeyler öğrenmeye bakın.

19- Beyin cerrahları çok para kazanmaz. Eğer çok para kazanmak beklentiniz varsa daha kolay ve fazla para kazandıran tıp dalları var.

20- Beyin cerrahisi zordur. Emek ister. Yorgunluk ister. Yemek bulursan ye, fırsat bulursan uyu.

21-  İyi bir beyin cerrahı iyi bir yoğun bakımcı olmalıdır. Gerekiyorsa yoğun bakımda kritik hastanın yanında yatmalısın. Çünkü en iyi kitap hastandır. Her hastayı okumalısın.

Prof. Dr. Bülent DÜZ

2 Mart 2021

Revizyon: Nisan 2026